شوند ، [ حكم برترى ابوبكر از همگان ] به وسيلهء عيسى عليه السلام نقض خواهد شد . همچنين در همين كتاب مىخوانيم : ما دلايل دو طرف را متعارض يافتيم و اين مسئله را از امورى كه چيزى از اعمال دينى بر آن متوقّف باشد ، نيافتيم و توقّف در آن به هيچ واجبى از واجبات ، خللى وارد نمىآورد . شرح حال احمد بن حنبل احمد بن حنبل از پيشوايان چهارگانهء مشهور اهل سنّت است و سنّيان همه ، در حفظ ( ثبت و ضبط دقيق روايات ) و وثاقت و پاكدامنى و شكوه و بزرگىاش ، همداستان‌اند . اينك بخشهايى از سخنان دانشمندان ايشان دربارهء او : 1 . ابن حبّان : احمد بن حنبل بن هلال بن اسد بن ادريس بن عبداللَّه بن حيان بن عبداللَّه بن انس بن عوف بن قاسط بن مازن بن شيبان بن ذهل بن ثعلبة بن عكابة بن صعب بن على بن بكر بن وائل بن قاسط بن هنب بن افصى بن دعمى بن جديلة بن اسد بن ربيعة بن نزار بن معد بن عدنان : كنيهء وى ابوعبداللَّه و اصل او از مرو و زادگاهش بغداد است . احمد بن حنبل از ابن عُيَيْنَه و هشيم و ابراهيم بن سعد روايت مىكند و اهل عراق و غربا از او روايت مىكنند . وى در سال 241 در گذشته است . احمد بن حنبل حافظ ، متقن ، فقيه ، ملازم پاكدامنى ، دانشمندى كه علوم را با دوركاوى مىآموخت « 1 » ، مشغول به عبادت دائمى و كسى است كه خداىْ عزّ و جلّ امّت محمّد صلى الله عليه و آله را به دو يارى فرمود . زيرا در سختى شديدى « 2 » قرار گرفت و جان خود را براى خداى متعال داد . او را تا حدّ مرگ تازيانه‌اش زدند ؛ ليكن خدا وى را از كافر شدن ، نگاه داشت و او را نشانه‌اى كه در پىاش راه مىپويند و پناهى كه بدان پناه

--> ( 1 ) . الحفيّ : العالم الذي يتعلّم الشيء باستقصاء . ( صحاح جوهرى ) ( مترجم ) ( 2 ) . اشاره است به واقعه‌اى كه تاريخ‌نويسان اهل تسنّن تحت عنوان « يوم المحنه » از آن ياد كرده‌اند . يوم المحنه به اختلافى كه ميان مسلمانان دربارهء اعتقاد به مخلوق يا قديم بودن قرآن رخ داد ، مربوط است . مأمون و معتصم از طرفداران مخلوق بودن قرآن بودند و مخالفان اين باور را تحت فشار قرار مىدادند . احمد بن حنبل كه به قديم بودن قرآن باور داشت ، از كسانى است كه به قهر و غضب مأمون و معتصم گرفتار آمدند . ر . ك : البدايه و النهايه 10 / 365 - 369 . ( مترجم )